به گزارش خبرگزاری حوزه، چرایی پایبندی به اصول اخلاقی، یکی از مسائل بنیادین فلسفه اخلاق است. کتاب «نظریه اخلاق هنجاری اسلام بر اساس قرآن کریم» با بررسی پنج دیدگاه هنجاری و تحلیل آیات قرآن، می‌کوشد مبنای اخلاقی زیستن را از منظر آموزه‌های اسلامی روشن کند.
پاسخ مکاتب اخلاقی به این پرسش، سه دسته نظریهٔ هنجاری را شکل داده است: نتیجه‌گرا، وظیفه‌گرا و فضیلت‌محور. این پژوهش، نظریهٔ اخلاقی اسلام را بر پایهٔ آموزه‌های قرآن بررسی می‌کند و به سازگاری نظام اخلاقی قرآن با نتیجه‌گرایی می‌رسد.
نویسنده در سال ۱۳۵۰ برای آغاز تحصیل وارد حوزهٔ خاتم‌الانبیاء بابل شد و یک سال بعد به حوزهٔ علمیهٔ قم رفت. او دروس مقدماتی و سطح را طی سه سال به پایان رساند. با وجود حضور در فضای سیاسی کشور، تحصیل علوم حوزوی را ادامه داد و درس‌های خارج آیت‌الله میرزا هاشم آملی را تقریر کرد و برای ملاحظه و دریافت نظر ایشان ارائه داد. برای مطالعهٔ بیشتر به منابع معرفی‌شده مراجعه کنید.
محتوای کتاب
کتاب به این پرسش می‌پردازد که «چرا باید به دستورهای اخلاقی پایبند بود؟». نویسنده نظریهٔ اخلاقی اسلام را بر اساس آموزه‌های قرآن بررسی می‌کند و نتیجه می‌گیرد که نظام اخلاقی قرآن با نتیجه‌گرایی یا غایت‌گرایی سازگار است. در این برداشت، غایت نهایی قرب الهی و بهشت است؛ با این حال، حسن و قبح ذاتی رفتارها انکار نمی‌شود.
ویژگی‌های کتاب
۱. مسئله‌محوری و جایگاه پژوهشی
پژوهش به پرسش «عام‌ترین توجیه برای اخلاقی زیستن چیست؟» پاسخ می‌دهد و می‌کوشد نظریهٔ هنجاری اسلام را مستقیماً از قرآن استنباط کند. روش پژوهش، کتابخانه‌ای و توصیفی–تحلیلی است.
۲. ادعا و دستاورد اصلی
نویسنده پنج احتمال را بررسی می‌کند: غایت‌گرایی، وظیفه‌گرایی، فضیلت‌محوری، تلفیق این نظریه‌ها و وجود سه نظام مستقل. نتیجهٔ او این است که نظام اخلاقی قرآن با نتیجه‌گرایی (غایت‌گرایی) سازگارتر است؛ هرچند با صورت رایج این نظریه تفاوت دارد.
۳. تفاوت با غایت‌گرایی رایج
- تأکید بر حسن و قبح ذاتی: برخلاف نتیجه‌گرایی کلاسیک که ارزش ذاتی اعمال را مبنا قرار نمی‌دهد، این دیدگاه برخی رفتارهای رسانندهٔ انسان به غایت اخلاقی — مانند راستگویی، سخاوت و شجاعت — را ذاتاً نیکو می‌داند و رفتارهای دورکننده از خداوند را دارای قبح ذاتی معرفی می‌کند.
- بهره‌گیری از خودگرایی فطری: بر اساس این تحلیل، قرآن با یادآوری شوق بهشت، هراس از جهنم و میل به قرب الهی، انگیزه‌های فردی را در مسیر رفتار اخلاقی، دیگرخواهی و نیکوکاری به کار می‌گیرد.
۴. مستندات و گسترهٔ پژوهش
پژوهش سراسر قرآن را در نظر گرفته و استدلال خود را بر ۳۷ دسته از آیات — شامل بیش از هزار آیه — استوار کرده است.
۵. بررسی نظریه‌های رقیب
بسیاری از رفتارهای رسانندهٔ انسان به غایت اخلاقی (یعنی بهشت و قرب الهی) مانند راستگویی، سخاوت و شجاعت، حسن ذاتی دارند؛ رفتارهای دورکننده از خداوند نیز دارای قبح ذاتی‌اند.
سیدعلی‌اکبر حسینی رامندی
منابع و اطلاعات کتاب
اطلاعات کتاب‌شناختی:
«نظریهٔ اخلاق هنجاری اسلام بر اساس قرآن کریم»، سیدعلی‌اکبر حسینی رامندی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۹۸، ۴۰۸ صفحه، شابک ۹۷۸-۶۰۰-۱۹۵-۴۸۶-۳.
منبع بررسی مشخصات: مهدرو https://mahdroo.ir/shop/product/book-۶۲۴۷-hlfsdr
نظر شما